Làng cổ Phước Tích

Làng Phước Tích thuộc huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế, miền Trung Việt Nam, cách trung tâm thành phố Huế 30 km về  phía Tây Bắc. Làng Phước Tích ở châu thổ sông Ô lâu, dòng sông uống quanh như hình móng ngựa bao bọc lấy làng và tạo thành ranh giới giữa tỉnh TT Huế với tỉnh Quảng Trị. Đây là một ngôi làng xinh đẹp với không gian cây xanh, sông nước và nhiều kiến trúc truyền thống nằm rải rác khắp làng. Theo lời kể lại, vùng đất này vốn là thuộc Vương quốc Champa, sau này khi vua Trần Nhân Tông gả công chúa Huyền Trân cho vua Champa, đã được người Chăm chia cho vùng đất này. Sau đó, vào nửa thế kỷ XV, ngài Hoàng Minh Hùng từ Nghệ An cùng 12 dòng họ di cư tới vùng đất này, bắt đầu nghề gốm.

Đường vào làng có duy nhất một chiếc cầu ở phía Tây, ngày trước phương tiện giao thông chủ yếu là thuyền. Làng được chia thành 7 xóm, nằm trên con đường chạy dọc bờ sông là Đình Làng và các Nhà thờ Họ, ở vị trí trung tâm mỗi xóm là con đường chạy thẳng từ bến nước lên.

Chạy quanh co khắp làng là những con đường với những hàng chè tàu xanh tươi được người dân chăm sóc kỹ lưỡng. Hiện nay Làng còn lưu giữ được rất nhiều ngôi nhà cổ nằm tập trung chủ yếu ở xóm Đình, phía đông nam trên khu đất cao của làng. Vùng xung quanh cầu được gọi là xóm cầu, nhiều ngôi nhà cổ đã được xây dựng tại đây nhưng đã bị thiêu hủy do chiến tranh. Tuy nhiên chưa cần nhắc tới các ngôi nhà, đôi bờ chè tàu trải dài khắp làng đã tạo nên một không gian xanh đẹp đẽ cho làng Phước Tích.

Dọc bờ sông Ô Lâu, phía Tây là tàng tích của chùa Phước Bửu và ngôi miếu Xưa, phía Đông và Nam là những nhà thờ họ. Sau chiến tranh, Miếu được chuyển ra và xây dựng lại ở rìa phía Đông Bắc của làng, gọi là Miếu Đôi Mới, bên trong có văn bia ghi lại quá trình thành lập của làng. Nhà thờ họ gồm điện ngoài và điện chính, nhưng những nhà thờ họ nằm ven sông hầu hết điều bị thiêu hủy do chiến tranh và được xây dựng lại những năm gần đây. Tuy nhiên, một số nơi ở điện chính vẫn còn sót lại những chất liệu cũ rất có giá trị. Đình Làng Phước Tích nằm ở phía Đông Nam, đối diện với dòng sông. Giống với các họ, đình mặc dù đã được xây dựng lại, nhưng vẫn là một địa điểm có ý nghĩa tâm linh quan trọng đối với người dân trong làng. Ở vùng đất phía bên kia bờ Đông là khu nghĩa trang của làng. Từ cầu đi thẳng xuống ta sẽ gặp một hồ sen lớn rất đẹp.

Làng Phước Tích, theo truyền thuyết, từ thế kỷ XV đã có những cư dân từ Nghệ An về đây bắt đầu nghề gốm. Sau đó, cho đến thế kỷ XX, làng đã là một làng gốm tiêu biểu ở miền Trung. Các sản phẩm của làng theo đường thủy, đường bộ được vận chuyển tới Huế – kinh đô của vương triều cuối cùng ở Việt Nam, hoặc tới Hội An – thương cảng quốc tế. Theo các điều tra khảo cổ học gần đây, hoạt động sản xuất gốm có thể xác định niên đại tới thế kỷ XVII, có thể hình dung được sự phồn thịnh của làng gốm ngày xưa dựa trên dấu tích của lò gốm có nhiều mảnh gốm vở.